İlk yerli otomobilimiz Anadol’un kısa tarihini vermek isterim.
Sanayici Vehbi Koç’un en büyük hayali, Türkiye’de yerli ve kitlesel bir otomobil üretmekmiş. Ancak o yıllarda Türkiye’de sac (kaporta metali) üretecek bir sanayi ve kalıp bütçesi yoktu. Çözüm, İngiliz Reliant firmasının kullandığı fiberglas (cam elyafı + polyester) teknolojisinde bulunmuş. Bu malzeme sac gibi pahalı kalıplar gerektirmiyordu, hafifti ve paslanmıyordu.
Aracın dış tasarımı İngiliz Ogle Design firmasından Tom Karen’e yaptırılmışı. Prototip İngiltere’de üretildikten sonra yürüyerek, 63 saatlik bir yolculukla İstanbul’a getirilmiş ve devletten üretim onayı alınmış.
Otomobilin ismi için halka açık bir anket yapılmış; “Anadolu”, “Koç” ve “Anadol” isimleri arasından Anadol seçilmiş. Döneminde halk arasında “Saman ambalajlı araba”, “İnekler kaportasını yiyor” gibi asılsız şehir efsaneleri üretilse de Anadol; ralli şampiyonlukları kazanan, taksi olarak yıllarca hizmet eden ve Türk insanına otomobil kültürünü aşılayan gerçek bir efsane olarak tarihe geçmiştir.
Anadol üretilmeye başladığında yerlilik oranı yaklaşık %54 civarındaymış. Motor, şanzıman ve diferansiyel gibi mekanik parçalar Ford’dan tedarik edilirken; şasi, kaporta (fiberglas), iç döşemeler ve montaj tamamen Türkiye’de yapılmıştır. İlerleyen yıllarda yerli parça üretimi artırılarak bu oran %80’lerin üzerine kadar çıkarılmıştır.
- İlk Üretim ve Satış: İlk Anadol, 19 Aralık 1966 tarihinde üretim bandından indirilmiştir. Gerekli izinlerin tamamlanmasının ardından resmi olarak 28 Şubat 1967’de satışa sunularak da yollara çıktı.
- Üretimin Durdurulması: Binek Anadol modellerinin üretimi 1984 yılında durduruldu. Ancak ticari bir model olan Anadol Kamyonet (pikap) üretimi 1991 yılının sonuna kadar devam etmiştir. Toplamda 100 bine yakın Anadol üretilmiştir.
Logosunu Kim Yaptı?
Anadol’un meşhur Hitit Geyikli ambleminin grafik tasarımını, o dönem Koç bünyesinde çalışan ve Türkiye’nin ilk endüstriyel tasarımcılarından olan Eralp Noyan çizmiştir (aynı zamanda efsanevi spor model Anadol STC-16’yı da o tasarlamıştır). Bu amblem, Anadolu topraklarının köklü tarihini ve kültürünü simgelemesi için seçilmiş.
Eralp Noyan’ın STC-16 tasarımı gerçekten iyiydi. Pekala onun üzerinden saç kalıp ile devam edebilirlermiş. Hep kolaya kaçma iyi bir şey değil. Vizyonsuzluk olarak ahkam keseyim bu konuda. Çok deli zengin insanların da sonuçta insan ve düşünme kapasitelerinin de sınırlı olduğu ve başkalarıyla birlikte birşeyler yapabildikleri geldi aklıma. Neyse, güzel yazı olmuş eline sağlık.
Teşekkür ederim. Evet, güzel bir noktaya değinmişsin. Bazen de vizyon oluyor ama paraya yenik düşüyor!..