Rrtık o ikonik yuvarlak, hafif çökük aşı izini yeni nesillerde uzun zamandır görmüyoruz. Bunun çok basit ve aslında insanlık tarihi adına gurur verici bir sebebi var: Çiçek hastalığı (smallpox) yeryüzünden tamamen silindi.
Çiçek aşısının iz bırakmasının sebebi, aşının bildiğimiz klasik şırıngalarla değil, “bifurcated” (iki uçlu) çatallı özel bir iğneyle yapılmasıydı.
- Cilde aşı sıvısı damlatılır ve bu çatallı iğneyle deriye hızlıca defalarca vurularak (skarifikasyon yöntemiyle) aşı cilde yedirilirdi.
- Aşı, canlı bir virüs (çiçek virüsünün yakın akrabası olan vaccinia) içerdiği için o bölgede kontrollü bir lokal enfeksiyon, ardından kabuklanma ve nihayetinde o meşhur kalıcı yara izi (nedbe) oluşurdu.
Hastalığın Bitmesi: Dünya Sağlık Örgütü (WHO), yürütülen küresel aşılama kampanyaları sayesinde çiçek hastalığının 1980 yılında dünyada tamamen yok edildiğini (eradikasyon) ilan etti.
Aşılamanın Durdurulması: Hastalık doğada artık var olmadığı için, Türkiye dahil dünyadaki birçok ülke 1980’lerin başından itibaren çiçek aşısı uygulamasına kalıcı olarak son verildi. Doğal olarak, sonraki kuşaklarda bu iz yok.
Özetle, omzunuzdaki o iz, tıp tarihinin en büyük zaferlerinden birine, bir hastalığın insan eliyle yeryüzünden silinişine tanıklık eden tarihi bir yaşlılık “nişanı” gibi kaldı.